Het knipscheer orgel omstreeks 1910.
Bovenste foto afkomstig uit 'Woudenberg in oude ansichten' door J. van Lambalgen, uitgave 1985, fotograaf en tijdstip van foto onbekend
Onderste foto afkomstig uit 'De Dorpskerk in de Woudenbergse Historie' door K.C. van Lunteren, uitgave BDU 2004, foto afkomstig uit de uitgebreide collectie van Stichting 'Oud Woudenberg'
Zicht op de preekstoel, foto genomen vanaf de deuropening onder het orgel.
Klik op de foto's voor een vergroting (opent in een nieuw venster)
Het instrument werd op 1 januari 1869 in gebruik genomen na keuring door orgelmaker C. Stulting. Gezien de relatief lage kosten is het zeer aannemelijk dat de orgelkas door Richard Ibach (Duitsland) is geleverd, en het binnenwerk door Knipscheer. Duidelijk is te zien dat het Knipscheer binnenwerk eigenlijk niet goed in de kas past, te zien aan bijvoorbeeld het 'puntdak'.
| Hoofdwerk: C-f3 | Bovenwerk: C-f3 | Pedaal: C-d1 | Koppelingen: |
| Bourdon 16' | Baarpijp 8' |
Aangehangen |
Manuaalkoppel |
| Prestant 8' |
Bourdon 8' |
Pedaalkoppel - Hoofdwerk |
|
| Octaaf 4' | Viola di Gamba 8' |
Pedaalkoppel - Bovenwerk |
|
| Nasard 3' |
Roerfluit 4' |
||
| Octaaf 2' |
Salicet 4' | ||
| Mixtuur III-IV |
Dulciaan 8' |
||
| Cornet IV |
|||
| Trompet 8' B/D |
Het instrument is verschillende keren verbouwd, vooral aan de dispositie werd veel gewijzigd.
Hieronder de geschiedenis van dit Knipscheerinstrument in chronologische volgorde:
1899 - J. F. Witte
-
Herintonatie
-
Nieuw koperdraad
-
Nieuwe stemkrukken voor de tongwerken
-
Trompet deels beleerd
1905 - J. De Koff:
- Dulciaan 8' vervangen door een Voix Celéste 8'
1935 - J. De Koff & Zn.:
- Originele Trompet 8' vervangen
- Pneumatische transmissie voor de Bourdon 16' naar het pedaal toegevoegd
- Windmotor geplaatst
1938 - J. De Koff & Zn.:
- Plaatsing van een tremulant
1945 - J. De Koff & Zn.:
- Balgen gerepareerd
- Samenstelling van de 16' mixtuur gewijzigd naar 8' samenstelling
1967 - M.K. Koppejan:
- "Restauratie"
- Windladen voorzien van multiplex platen in plaats van sponsels, nieuwe slepen met telescoophulzen geplaatst, nieuwe dammen, pulpeten vervangen door kunststof schijfjes, loden conducten vervangen door flexibele westaflex exemplaren
- Nieuwe bakstukken, klavierlijst en registerknoppen van blank eikenhout geplaatst
- Benen toetsbeleg vervangen door celluloid
- Ingrijpende dispositiewijziging, waarbij (gelukkig) veel oorspronkelijk Knipscheer materiaal werd hergebruikt;
Hoofdwerk: Bourdon 16', Nasard 2 2/3' verwijderd, Roerfluit 8', Gedeckt Fluit 4' toegevoegd (met gebruikmaking van ander Knipscheerpijpwerk uit dit orgel), nieuwe Trompet met koperen bekers
Bovenwerk: Bourdon 8', Viola di Gamba 8', Vox Céleste 8' (van De Koff) verwijderd, Nasard 2 2/3' (van HW), Woudfluit 2' en Scherp toegevoegd. Salicet 4' vermaakt tot Prestant 4' - Enkele pijpvoeten van de Baarpijp 8' door zink. Het originele materiaal van de Baarpijp 8' is overigens bewaard gebleven.
1977 - J. L. van den Heuvel:
- Deelrestauratie
- Nieuwe mechanische lade voor de Bourdon 16', vanaf dat moment Subbas 16' genoemd
- Nieuwe Trompet 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland)
- Nieuwe Dulciaan 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland) op de plaats van de Scherp uit 1967 van Koppejan
- Nieuw pedaalklavier in oude stijl
1989 - A.H. de Graaf:
- Andere (tweedehands) windmachine geplaatst i.v.m. defecte oude windmachine
De dispositie is thans:
Tremolo (werkt op beide klavieren)
Hoofdwerk:
Bovenwerk:
Pedaal:
Prestant 8 vt
Baarpijp 8 vt
Subbas 16 vt
Roerfluit 8 vt
Prestant 4 vt
Octaaf 4 vt
Roerfluit 4 vt
Gedeckt Fluit 4 vt
Nasard 2 2/3 vt
Octaaf 2 vt
Woudfluit 2 vt
Mixtuur 3-4 sterk
Dulciaan 8 vt
Cornet 4 sterk
Trompet 8 vt B/D
Koppels:
Hoofdwerk - Bovenwerk
Pedaal - Hoofdwerk
Pedaal - Bovenwerk
De klaviatuur bevindt zich vanuit de kerk gezien aan de linkerzijde van de orgelkas
Gedetailleerd overzicht van het Knipscheerorgel:
Hoofdwerk: C-f3
Prestant 8 vt (1868)
(C-dis en b-g1 in front, e-a afgevoerd achter binnenste tussenvelden, gis1 t/m h2 expressions, vervolg open)
Roerfluit 8 vt (1868)
(C-H eikenhout vervolg metaal)
Octaaf 4 vt (1868) (C-f dubbele expressions, vervolg enkele expression)
Gedeckt Fluit 4 vt (?/1868/?)(C-H onbekende herkomst, c-f2 voormalige Bourdon 16' HW, fis2-f3 onbekende herkomst)
Octaaf 2 vt (1868)
C-F dubbele expressions, Fis-f open stemkrul, fis-f3 conisch open)
Mixtuur 3-4 sterk (1868/1945)
(pijpwerk tot 2/3' lengte met stemkrullen)
Cornet 4 sterk (discant) (1868) (c1-h1 van 4' koor met stemkrullen, c1-f1 van 2 2/3' koor met stemkrullen)
Trompet 8 vt Bas (1977)
(Giesecke)
Trompet 8' vt Discant (1977) (Giesecke)
Samenstelling Mixtuur:
C
2'
1 1/3'
1'
c
2 2/3'
2'
1 1/3'
1'
c1
4'
2 2/3'
2'
1 1/3'
Samenstelling Cornet 4 st. (discant):
c1
4'
2 2/3'
2'
1 3/5'
Bovenwerk: C-f3
Baarpijp 8 vt (1868) (C-e0 afgevoerd achter middenveld, C-h0 expressions)
Prestant 4 vt (1868) (C-fis1 stemkrullen, vervolg open zonder stemkrullen)
Roerfluit 4 vt (1868) (C-H dicht gesoldeerde roeren, c-g2 uitwendige roeren, gis2-f3 conisch open zonder stemkrullen)
Nasard 2 2/3 vt (1868) (volledig conisch open, C-f0 met stemkrullen, fis0-f3 zonder krullen)
Woudfluit 2 vt
(onb.)
(Conisch open, Duitse afkomst, geleverd door Koppejan, C-H stemkrul, vervolg zonder stemkrullen)
Dulciaan 8 vt (1977)
(Giesecke) (registeropschrift onleesbaar)
Pedaal: C-d1
Subbas 16 vt (1868) (Voormalige Bourdon 16' van Hoofdwerk)
Koppelingen:
Manuaalkoppel
Koppeling P.O
Koppeling P.B
Stemmingssysteem: Gelijkzwevend
Windvoorziening: Magazijnbalg met twee buiten gebruik gestelde schepbalgen (1868)
Winddruk: 72 mm wk
Foto's van het Knipscheer instrument
(vlak voor restauratie)
(klik op de foto's voor een vergroting)
Links en Rechts: Kas van het Knipscheer orgel in de Hervormde Kerk te Woudenberg
De kas is waarschijnlijk gemaakt door Richard Ibach (Duitsland)
Links: Het snijwerk bij de pijpvoeten van de zijtorens heeft dezelfde vorm als dat van het Naber orgel in de Sint Joriskerk te Amersfoort (1845), het is in Woudenberg echter iets grover.
Rechts: Detailfoto van de voor Knipscheer tamelijk ongebruikelijk rijk uitgevoerde orgelkas
Links: Interieur van het Knipscheer orgel
Rechts: Eveneens het interieur van het Knipscheer orgel (Hoofdwerk), met op de voorgrond de Trompet 8' van Van den Heuvel (1977)
Links: In de orgelkas bleven verschillende gereedschappen van Knipscheer bewaard
(De grote spijker en de betonwapening die op de foto zijn te zien, zijn niet van Knipscheer...)
Rechts: Klaviatuur (in 1968 gemoderniseerd door Koppejan)
Stand
van zaken 13 februari 2009
Op maandag 9 februari startten medewerkers van Van Vulpen met het
leeghalen van de orgelkas.
Op dit moment is de orgelkas grotendeels leeg. Al het pijpwerk is van de
windlades verwijderd en meegenomen naar
het atelier van Van Vulpen te Utrecht.
