Sander Booij - Orgelmaker en Organist - Woudenberg

Orgelmaker

Organist

Biografie

Concerten

english | nederlands

Woudenberg - Grote Kerk

De Hervormde Kerk (in de volksmond Grote Kerk, of Dorpskerk genoemd) te Woudenberg werd tussen 1340 en 1400 gebouwd met materialen die afkomstig waren van het afgebroken kasteel 't Schilt. De kerk was gewijd aan de Heilige Catharina. Na de reformatie kwam de kerk in handen van de protestantse Woudenbergers. De kerktoren is gebouwd in de 15e eeuw, en herbergt twee klokken uit de 14e en 15e eeuw.
Het kerkgebouw is enkele malen afgebrand, maar steeds weer opgebouwd, en zelfs uitgebreid. Na enige malen verbouwd en veranderd te zijn geweest, kreeg de kerk zijn huidige gedaante na de verbouwing en uitbreiding met twee zijbeuken in 1951. In het kerkinterieur bevinden zich nog een preekstoel uit de 17e eeuw, fragmenten van een 17e eeuwse herenbank, en enige grafstenen, die momenteel grotendeels bedekt zijn door de houten vlonder waar de banken op zijn geplaatst.

Het knipscheer orgel omstreeks 1910.
Bovenste foto afkomstig uit 'Woudenberg in oude ansichten' door J. van Lambalgen, uitgave 1985, fotograaf en tijdstip van foto onbekend
Onderste foto afkomstig uit 'De Dorpskerk in de Woudenbergse Historie' door K.C. van Lunteren, uitgave BDU 2004, foto afkomstig uit de uitgebreide collectie van Stichting 'Oud Woudenberg'

Zicht op het Knipscheerorgel, foto genomen vanaf de preekstoel.

Zicht op de preekstoel, foto genomen vanaf de deuropening onder het orgel.

Klik op de foto's voor een vergroting (opent in een nieuw venster)

Het orgel is in 1868 gebouwd door Herman Knipscheer II op de reeds bestaande galerij, ter vervanging van een harmonium.
Het instrument werd op 1 januari 1869 in gebruik genomen na keuring door orgelmaker C. Stulting. Gezien de relatief lage kosten is het zeer aannemelijk dat de orgelkas door Richard Ibach (Duitsland) is geleverd, en het binnenwerk door Knipscheer. Duidelijk is te zien dat het Knipscheer binnenwerk eigenlijk niet goed in de kas past, te zien aan bijvoorbeeld het 'puntdak'.

Bij oplevering had het instrument de volgende dispositie:

Hoofdwerk: C-f3	Bovenwerk: C-f3	Pedaal: C-d1	Koppelingen:

Bourdon 16'	Baarpijp 8'	Aangehangen	Manuaalkoppel
Prestant 8'	Bourdon 8'		Pedaalkoppel - Hoofdwerk
Octaaf 4'	Viola di Gamba 8'		Pedaalkoppel - Bovenwerk
Nasard 3'	Roerfluit 4'
Octaaf 2'	Salicet 4'
Mixtuur III-IV	Dulciaan 8'
Cornet IV
Trompet 8' B/D

Het instrument is verschillende keren verbouwd, vooral aan de dispositie werd veel gewijzigd.

Hieronder de geschiedenis van dit Knipscheerinstrument in chronologische volgorde:

1899 - J. F. Witte

Herintonatie
Nieuw koperdraad
Nieuwe stemkrukken voor de tongwerken
Trompet deels beleerd

1905 - J. De Koff:

Dulciaan 8' vervangen door een Voix Celéste 8'

1935 - J. De Koff & Zn.:

Originele Trompet 8' vervangen
Pneumatische transmissie voor de Bourdon 16' naar het pedaal toegevoegd
Windmotor geplaatst

1938 - J. De Koff & Zn.:

Plaatsing van een tremulant

1945 - J. De Koff & Zn.:

Balgen gerepareerd
Samenstelling van de 16' mixtuur gewijzigd naar 8' samenstelling

1951: Orgelgalerij in het kader van de kerkrestauratie / -uitbreiding en complete herindeling van de kerkzaal, aan beide zijkanten ingekort, vanaf dat moment staat het orgel los in de kerk. (De orgelgalerij liep oorspronkelijk van muur tot muur)

1967 - M.K. Koppejan:

"Restauratie"
Windladen voorzien van multiplex platen in plaats van sponsels, nieuwe slepen met telescoophulzen geplaatst, nieuwe dammen, pulpeten vervangen door kunststof schijfjes, loden conducten vervangen door flexibele westaflex exemplaren
Nieuwe bakstukken, klavierlijst en registerknoppen van blank eikenhout geplaatst
Benen toetsbeleg vervangen door celluloid
Ingrijpende dispositiewijziging, waarbij (gelukkig) veel oorspronkelijk Knipscheer materiaal werd hergebruikt;
Hoofdwerk: Bourdon 16', Nasard 2 2/3' verwijderd, Roerfluit 8', Gedeckt Fluit 4' toegevoegd (met gebruikmaking van ander Knipscheerpijpwerk uit dit orgel), nieuwe Trompet met koperen bekers
Bovenwerk: Bourdon 8', Viola di Gamba 8', Vox Céleste 8' (van De Koff) verwijderd, Nasard 2 2/3' (van HW), Woudfluit 2' en Scherp toegevoegd. Salicet 4' vermaakt tot Prestant 4'
Enkele pijpvoeten van de Baarpijp 8' door zink. Het originele materiaal van de Baarpijp 8' is overigens bewaard gebleven.

1977 - J. L. van den Heuvel:

Deelrestauratie
Nieuwe mechanische lade voor de Bourdon 16', vanaf dat moment Subbas 16' genoemd
Nieuwe Trompet 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland)
Nieuwe Dulciaan 8' geleverd (vervaardigd door Giesecke uit Duitsland) op de plaats van de Scherp uit 1967 van Koppejan
Nieuw pedaalklavier in oude stijl

1989 - A.H. de Graaf:

Andere (tweedehands) windmachine geplaatst i.v.m. defecte oude windmachine

1997 : Dak aan de voorzijde dicht gemaakt door vrijwilligers uit de kerk

De dispositie is thans:

Hoofdwerk:	Bovenwerk:	Pedaal:

Prestant 8 vt	Baarpijp 8 vt	Subbas 16 vt
Roerfluit 8 vt	Prestant 4 vt
Octaaf 4 vt	Roerfluit 4 vt
Gedeckt Fluit 4 vt	Nasard 2 2/3 vt
Octaaf 2 vt	Woudfluit 2 vt
Mixtuur 3-4 sterk	Dulciaan 8 vt
Cornet 4 sterk
Trompet 8 vt B/D

Tremolo (werkt op beide klavieren)

Koppels:

Hoofdwerk - Bovenwerk
Pedaal - Hoofdwerk
Pedaal - Bovenwerk

De klaviatuur bevindt zich vanuit de kerk gezien aan de linkerzijde van de orgelkas

Gedetailleerd overzicht van het Knipscheerorgel:

Hoofdwerk: C-f3

Prestant 8 v^t (1868) (C-dis en b-g1 in front, e-a afgevoerd achter binnenste tussenvelden, gis1 t/m h2 expressions, vervolg open)
Roerfluit 8 v^t (1868) (C-H eikenhout vervolg metaal)
Octaaf 4 v^t (1868) (C-f dubbele expressions, vervolg enkele expression)
Gedeckt Fluit 4 v^t (?/1868/?)(C-H onbekende herkomst, c-f2 voormalige Bourdon 16' HW, fis2-f3 onbekende herkomst)
Octaaf 2 v^t (1868) C-F dubbele expressions, Fis-f open stemkrul, fis-f3 conisch open)
Mixtuur 3-4 sterk (1868/1945) (pijpwerk tot 2/3' lengte met stemkrullen)
Cornet 4 sterk (discant) (1868) (c1-h1 van 4' koor met stemkrullen, c¹-f¹ van 2 2/3' koor met stemkrullen)
Trompet 8 v^t Bas (1977) (Giesecke)
Trompet 8' v^t Discant (1977) (Giesecke)

Samenstelling Mixtuur:

C			2'	1 1/3'	1'
c		2 2/3'	2'	1 1/3'	1'
c¹	4'	2 2/3'	2'	1 1/3'

Samenstelling Cornet 4 st. (discant):

2 2/3'

1 3/5'

Bovenwerk: C-f3

Baarpijp 8 v^t (1868) (C-e⁰ afgevoerd achter middenveld, C-h⁰ expressions)
Prestant 4 v^t (1868) (C-fis¹ stemkrullen, vervolg open zonder stemkrullen)
Roerfluit 4 v^t (1868) (C-H dicht gesoldeerde roeren, c-g² uitwendige roeren, gis²-f³ conisch open zonder stemkrullen)
Nasard 2 2/3 v^t (1868) (volledig conisch open, C-f⁰ met stemkrullen, fis⁰-f³ zonder krullen)
Woudfluit 2 v^t(onb.) (Conisch open, Duitse afkomst, geleverd door Koppejan, C-H stemkrul, vervolg zonder stemkrullen)
Dulciaan 8 v^t (1977) (Giesecke) (registeropschrift onleesbaar)

Pedaal: C-d1

Subbas 16 v^t (1868) (Voormalige Bourdon 16' van Hoofdwerk)

Koppelingen:
Manuaalkoppel
Koppeling P.O
Koppeling P.B
Stemmingssysteem: Gelijkzwevend
Windvoorziening: Magazijnbalg met twee buiten gebruik gestelde schepbalgen (1868)
Winddruk: 72 mm wk (waarschijnlijk was de oorspronkelijke winddruk van Knipscheer hoger)

Foto's van het Knipscheer instrument
(klik op de foto's voor een vergroting)

Links en Rechts: Kas van het Knipscheer orgel in de Hervormde Kerk te Woudenberg
De kas is waarschijnlijk gemaakt door Richard Ibach (Duitsland)

Links: Het snijwerk bij de pijpvoeten van de zijtorens heeft dezelfde vorm als dat van het Naber orgel in de Sint Joriskerk te Amersfoort (1845), het is in Woudenberg echter iets grover.
Rechts: Detailfoto van de voor Knipscheer tamelijk ongebruikelijk rijk uitgevoerde orgelkas

Links: Interieur van het Knipscheer orgel
Rechts: Eveneens het interieur van het Knipscheer orgel (Hoofdwerk), met op de voorgrond de Trompet 8' van Van den Heuvel (1977)

Links: In de orgelkas bleven verschillende gereedschappen van Knipscheer bewaard (De grote spijker en de betonwapening die op de foto zijn te zien, zijn niet van Knipscheer...)
Rechts: Klaviatuur (in 1968 gemoderniseerd door Koppejan)